Osteoporoz, kemiklerin yoğunluğunu ve gücünü kaybederek kırılgan hale gelmesidir. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre elli yaş üstü kadınların üçte biri, erkeklerin beşte biri hayatlarının bir noktasında osteoporoza bağlı kırık yaşar. Bu kırıklar genellikle kalça, omurga ve el bileğinde görülür — ve sonuçları basit bir kırıktan çok daha ağır olabilir.
Kemik erimesi "sessiz hastalık" olarak adlandırılır çünkü kemik kaybı ağrısız ilerler. Çoğu hasta osteoporoz olduğunu ancak bir kırık yaşadığında öğrenir. Boy kısalması, sırt ağrısı ve kamburluk gibi belirtiler genellikle hastalık ilerlediğinde ortaya çıkar. Bu nedenle risk faktörlerini bilmek ve erken tarama yaptırmak hayati önem taşır.
Başlıca risk faktörleri şunlardır: menopoz sonrası dönem (östrojen düşüşü kemik kaybını hızlandırır), ailede osteoporoz öyküsü, ince ve küçük yapılı olmak, sigara kullanımı, aşırı alkol tüketimi, uzun süreli kortikosteroid kullanımı, D vitamini eksikliği ve hareketsiz yaşam tarzı. Bu risk faktörlerinden birden fazlasına sahipseniz kemik yoğunluğu ölçümü (DEXA) yaptırmanız önerilir.
Kemik sağlığını korumanın temel taşı düzenli egzersizdir. Yürüyüş, merdiven çıkma, hafif ağırlık kaldırma gibi yük bindirici egzersizler kemik yapımını uyarır. Haftada en az yüz elli dakika orta yoğunlukta egzersiz hedefleyin. Önemli bir not: yüzme ve bisiklet gibi yük bindirici olmayan egzersizler genel sağlık için faydalı olsa da kemik yoğunluğu üzerine doğrudan etkisi sınırlıdır.
Kalsiyum ve D vitamini, kemik sağlığının vazgeçilmez yapı taşlarıdır. Yetişkinler günde bin ile bin iki yüz miligram kalsiyum almalıdır — süt, yoğurt, peynir, yeşil yapraklı sebzeler ve badem iyi kaynaklardır. D vitamini kalsiyumun bağırsaktan emilimini sağlar; güneş ışığı en doğal kaynaktır, ancak Türkiye'de bile D vitamini eksikliği son derece yaygındır. Kan testi ile D vitamini seviyenizi kontrol ettirmeniz ve gerekirse takviye almanız önerilir.
Düşme önleme, osteoporoz olan hastalarda kırık riskini azaltmanın en pratik yoludur. Ev ortamında halı kenarlarını sabitleyin, banyo ve tuvalette tutunma barları kullanın, iyi aydınlatma sağlayın ve kaymayan ayakkabılar tercih edin. Denge egzersizleri (tai chi gibi) düşme riskini yüzde kırk beşe kadar azalttığı gösterilmiştir.
Osteoporoz tanısı konduysa tedavi seçenekleri mevcuttur. Bifosfonatlar (alendronat, risedronat) kemik yıkımını yavaşlatan en yaygın ilaçlardır. Denosumab, teriparatid gibi daha yeni ajanlar da kullanılmaktadır. İlaç tedavisi, yaşam tarzı değişiklikleriyle birlikte uygulandığında kırık riskini yüzde elliye kadar azaltabilir. Tedavi planınızı doktorunuzla birlikte oluşturun.