Omuz artroskopisi, omuz eklemine küçük kesilerden kamera ve cerrahi aletler yerleştirilerek yapılan kapalı ameliyat yöntemidir. Son yirmi yılda omuz cerrahisinde altın standart haline gelmiştir ve daha önce büyük açık ameliyat gerektiren birçok patoloji artık artroskopik olarak tedavi edilmektedir. Daha az kas hasarı, daha az ameliyat sonrası ağrı ve daha erken rehabilitasyon başlangıcı en belirgin avantajlarıdır.
Artroskopik omuz cerrahisinin en sık yapılan uygulaması rotator manşet onarımıdır. Rotator manşet, omuz başını eklem yuvasında tutan dört kastan oluşan yapıdır. Bu kasların tendonları yaşla birlikte veya travma sonrası yırtılabilir. Artroskopik onarımda yırtılmış tendon sütür ankorlar yardımıyla kemiğe yeniden tutturulur. Yırtığın boyutuna göre ameliyat bir ila iki buçuk saat sürer. Tam kat yırtıklarda erken onarım sonuçları, gecikmiş onarıma göre belirgin şekilde daha iyidir çünkü tendon zamanla geri çekilir ve yağlı dejenerasyona uğrar.
Subakromial sıkışma sendromu (impingement), omuz ağrısının en sık nedenlerinden biridir. Akromiyon kemiğinin alt yüzündeki kemik çıkıntıları rotator manşet tendonlarını sıkıştırarak ağrı ve hareket kısıtlılığına neden olur. Konservatif tedaviye (fizik tedavi, enjeksiyon) yanıt vermeyen hastalarda artroskopik subakromial dekompresyon uygulanır. Bu işlemde akromiyonun alt yüzeyi traşlanarak tendona alan açılır. Ameliyat yaklaşık otuz dakika sürer ve iyileşme süresi diğer omuz ameliyatlarına göre kısadır.
Labrum yırtıkları omuz artroskopisinin bir diğer sık endikasyonudur. Superior labrum anterior-posterior (SLAP) lezyonu, labrumun üst kısmının biseps tendon yapışma yerinden kopmasıdır ve baş üstü hareket yapan sporcularda (voleybol, yüzme, beyzbol) sık görülür. Tedavi hastanın yaşına ve aktivite düzeyine göre planlanır: genç sporcularda artroskopik onarım, kırk yaş üstünde ise biseps tenotomi veya tenodez tercih edilebilir.
Ameliyat öncesi değerlendirmede klinik muayene MR kadar önemlidir. Rotator manşet testleri (Jobe, lift-off, bear-hug), impingement testleri (Neer, Hawkins) ve labrum testleri (O'Brien, anterior apprehension) ile patoloji lokalize edilir. MR artrografi kontrast madde enjeksiyonu ile yapılan özel MR tekniğidir ve labrum yırtıklarında standart MR'a göre daha yüksek tanı doğruluğu sağlar.
Ameliyat genel anestezi altında, hasta yan yatarken (lateral dekübit) veya yarı oturur pozisyonda (beach-chair) yapılır. Üç ila beş küçük portal açılır. Ameliyat süresi yapılan işleme göre otuz dakikadan iki buçuk saate kadar değişir. Hastanede genellikle bir gece kalınır. Ameliyat sonrası kol askısı süresi yapılan işleme bağlıdır: subakromial dekompresyon sonrası bir ila iki hafta, rotator manşet onarımı sonrası dört ila altı hafta askı kullanılır.
Rehabilitasyon omuz artroskopisi sonrası sonucu belirleyen en kritik faktördür. Rotator manşet onarımı sonrası ilk altı haftada yalnızca pasif hareketlere izin verilir — hastanın kendi gücüyle kolu kaldırması yasaktır. Altıncı haftadan itibaren aktif hareketlere, üçüncü aydan itibaren güçlendirme egzersizlerine geçilir. Tam güç ve fonksiyon genellikle altıncı ayda kazanılır. Subakromial dekompresyon sonrası ise aktif hareketlere birinci haftadan itibaren başlanabilir.
Omuz artroskopisinde ne zaman cerrahi düşünülmelidir? Kural olarak üç ila altı ay fizik tedavi ve konservatif tedaviye rağmen ağrı ve fonksiyon kaybı devam ediyorsa cerrahi seçenek gündeme gelir. Ancak akut tam kat rotator manşet yırtıkları ve genç hastalardaki travmatik labrum yırtıkları gibi durumlarda erken cerrahi daha iyi sonuç verir. Cerrahınız klinik muayene, görüntüleme ve sizin beklentilerinizi birlikte değerlendirerek zamanlamayı belirler.